Forumowy Słownik Poprawnej Polszczyzny

[Kiki]

Podążając za sugestiami Caliente, możemy tutaj wstawiać wskazówki dotyczące poprawnej pisowni.
Myślę, że zasady ogólne większość z nas zna, jednak warto poruszyć tutaj kilka kwestii, które dość często sprawiają kłopoty.

TĘ czy TĄ?
W formie pisanej używamy:
- tą z narzędnikiem - (z) kim? (z) czym?, np. z tą książką;
- tę z biernikiem - kogo? co?, np. czytam tę książkę, powinniśmy załatwić tę nierozwiązaną sprawę.

Odmiana słowa CUDZYSŁÓW
Słowo cudzysłów odmienia się analogicznie do wyrazu rów, a więc:
w cudzysłowie (nie: w cudzysłowiu!), bez cudzysłowu (nie: bez cudzysłowia!)

PISZE czy JEST NAPISANE?
Najprościej wytłumaczyć to na przykładzie:
On/Ona/Ono właśnie pisze list do koleżanki.
ALE!
Na tablicy informacyjnej [tam] jest napisane, że dzisiejsze zajęcia się nie odbędą.

Dodatkowo warto zapamiętać, że nie stawiamy przecinka przed spójnikami:
- i,
- oraz,
- albo,
- lub,
- ni,
- ani,
- bądź,
- tudzież,
z wyjątkiem sytuacji, w których dany spójnik się powtarza,
np. Odwiedzę Cię w środę lub czwartek.
ALE!
Zagroziłem, że albo przeprosi za swoje zachowanie, albo będzie musiał ponieść karę.

[Justek]

No to wkroczę i ja Bo to prawda, że zasady znamy (zwłaszcza jak ktoś jest już na dalszym szczeblu edukacji), ale każdemu zdarza się coś zapomnieć, coś przekręcić, albo po prostu każdy z nas może mieć takie słówka, które zawsze- zwłaszcza w pierwszej chwili- sprawiają mu problem.

Zauważyłam na forum problem ze słówkiem "pojedyncze".
Często pisane jest ono jako "pojedyńcze", a to jest absolutnie błędna forma!

Podobnie, nie tylko w obrębie naszego forum, dostrzegalny jest problem z dwoma słówkami: "naprawdę" i "na pewno". Jedno z nich pisane jest oddzielnie, a drugie łącznie. Jaka rada? Zapamiętać obydwa i gdy z jednym będzie problem- przypomnieć sobie o istnieniu drugiego
Tak samo z "żaden" i "rzadko"- przyznam szczerze, że swego czasu miałam ogromny problem i tylko przez skojarzenie tych dwóch słów- byłam w stanie zapisać je poprawnie.

I ze specjalną dedykacją dla Caliente, jeden z najbardziej znienawidzonych przeze mnie błędów...

Różnica między "a nuż", a "a nóż"

Słówka "nóż" używamy jedynie wtedy, kiedy mówimy o nożu, służącym nam do spożywania posiłku.
Np.
"- Proszę, oto Twój widelec.
- A nóż?"
Jeśli jednak chcemy wyrazić nadzieję, że coś się wydarzy, np.: "A nuż reprezentacji Polski uda się wyjść z grupy", używamy sformułowania "a nuż" i to "u" nie jest wcale rażącym błędem ortograficznym, a rzeczywistą i przede wszystkim- poprawną formą tego wyrazu

[Klaudia]

Zauważyłam, że w tymi końcóweczkami również jest problem, a więc łącznie piszemy -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście z osobowymi formami czasowników (np. robiłbym, posprzątałabyś, upiekłby)

Reguła pisania partykuły nie:
1. Z przysłówkami utworzonymi od przymiotników:
niedrogo, niejasno, niemile, nietrudno; są to przysłówki utworzone od przymiotników niedrogi, niejasny, niemiły, nietrudny

Bez względu na to, jaką funkcję pełnią te przysłówki w zdaniu, piszemy je łącznie: Niemile mnie zaskoczył (niemile ? okolicznik). Tu jest niedrogo (niedrogo ? orzecznik), ale: nie drożej

2. Z rzeczownikami
niebezpieczeństwo, niechrześcijanin, niecierpliwość, niedopuszczenie, niedyskrecja, niefizyk, niekapitalista, nienaturalność, niepokój, nieszczęście, niezdyscyplinowanie, nieziemskość, niezorganizowanie, nieżyciowość

ALE: ale: nie-Aleksandrostwo, nie-Europejczycy, nie-Nigeryjka, nie-Polak
nie chrześcijanin, lecz muzułmanin

3. Z przymiotnikami:
nieagresywny, niebiedny, niedrogi, niehałaśliwy, niekrakowski, niemiłosierny, nieodmienny, nieprzytulny, niesłony, nietykalny

ALE nie-Szekspirowski (dramat), nie krakowski, lecz warszawski, nie gorszy

Pisownia -ji, -i lub -ii w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku rzeczowników żeńskich zakończonych na -ja lub -ia
Rosja ? Rosji 
poezja ? poezji
edukacja ? edukacji

W rzeczownikach obcego pochodzenia zakończonych na -ja oraz na -ia formy dopełniacza liczby mnogiej mają taką samą postać jak formy dopełniacza liczby pojedynczej, zarówno w mowie, jak i w pisowni
tej lekcji ? tych lekcji
tej misji ? tych misji
tej procesji ? tych procesji
tej komedii ? tych komedii

Przed literą oznaczającą samogłoskę ? zgodnie z wymową ? piszemy j, np.
jagoda, jaźń, jądro, jąkała, jątrzyć, jedzenie, lejek, lilijka

Przed literą oznaczającą spółgłoskę piszemy i, np.
igła, ikona, impreza, indyk, integrysta

Bez względu na wymowę po samogłosce nie piszemy połączenia ji, lecz samo iporównanie:
nadzieja ? nadziei [nadzieji]
kolej ? kolei [koleji]
mój ? moi [moji]
swój ? swoi [swoji]
boję się ? boisz się [bojisz się]
kroję ? kroisz [krojisz]

[Donia]

Zauważyłam na forum (i nie tylko) problem z pisownią zaimka "wtedy". Nie ma słowa "w tedy", jest to forma błędna.

Cytując słownik języka polskiego:
1. ?zaimek odnoszący się do pewnego czasu w przeszłości lub przyszłości, o którym mowa w zdaniu, np. Wtedy nie było jeszcze telefonów.?
2. ?zaimek odnoszący się do sytuacji, której zajście zależy od spełnienia pewnego warunku, np. Jeśli o tym porozmawiamy, wtedy pewnie wszystko się wyjaśni.?

Od siebie jeszcze dodam mały przykład:
Wtedy będzie super!
W tedy będzie super! Ta forma jest formą błędną, czyli tak nie piszemy.

I jeszcze jeden przykład, który również bardzo często jest mylony:
"bynajmniej" oraz "przynajmniej.

Również cytując słownik języka polskiego:
bynajmniej I ?partykuła wzmacniająca przeczenie zawarte w wypowiedzi, np. Nie twierdzę bynajmniej, że jest to jedyne rozwiązanie.?
bynajmniej II ?wykrzyknik będący przeczącą odpowiedzią na pytanie, np. Czy to wszystko? ? Bynajmniej.?

przynajmniej ?partykuła wyznaczająca minimalny, możliwy do zaakceptowania przez mówiącego zakres czegoś, np. Wypij przynajmniej mleko., lub komunikująca, że ilość lub miara czegoś jest nie mniejsza od wymienionej i że może być większa, np. Wyjechała przynajmniej na rok.?

Czyli gdy chcemy napisać pozytywne zdanie, a piszemy
Bynajmniej nie chciał nam pomóc... oznacza to WCALE nie chciał nam pomóc.
Jeśli chcemy napisać zdanie negatywne, bynajmniej formą poprawną.

[Caliente]

Często mylone są słowa "bynajmniej" i "przynajmniej".
Pamiętajcie, że one nie oznaczają tego samego!

Podaję za słownikiem:

bynajmniej - partykuła wzmacniająca przeczenie zawarte w wypowiedzi, np. Nie twierdzę bynajmniej, że jest to jedyne rozwiązanie.
lub: wykrzyknik będący przeczącą odpowiedzią na pytanie, np. Czy to wszystko? ? Bynajmniej.

przynajmniej - partykuła wyznaczająca minimalny, możliwy do zaakceptowania przez mówiącego zakres czegoś, np. Wypij przynajmniej mleko., lub komunikująca, że ilość lub miara czegoś jest nie mniejsza od wymienionej i że może być większa, np. Wyjechała przynajmniej na rok.

A zatem, zdanie "Wczoraj nie padało, bynajmniej u mnie" jest całkowicie BŁĘDNE!

* * *

Dla osób piszących opowiadania, bo wiem, że jest parę takich tutaj na forum, kilka porad znalezionych w Internecie:

1. Każdy myślnik dialogowy oddzielamy spacją. Nie może być on przyklejony do jakiegokolwiek wyrazu.
NIE:
-Rany boskie! -zakrzyknął chłopak. -On zaraz wybuchnie!
TAK:
- Rany boskie! - zakrzyknął chłopak. - On zaraz wybuchnie!

2. Kwestie kropek, wielkich i małych liter w dialogach:
A.
Jeśli po wypowiedziach bohaterów, po drugim myślniku w wyjaśnieniu narracyjnym występuje wyraz sugerujący "odgłos paszczą" (lub jego synonim) - wtedy małą literą i bez kropek.

NIE:
- Chyba mnie nie lubi. - Powiedziała Sylwia.
TAK:
- Chyba mnie nie lubi - powiedziała Sylwia.

Uwaga: pytajnik i wykrzyknik są tylko i wyłącznie znakami sugerującymi emocje bohatera. Nie mają takiego znaczenia jak kropka, nie kończą wypowiedzi.

B.
Jeśli po wyjaśnieniu narracyjnym następuje kolejna kwestia dialogowa, to wyjaśnienie kończymy kropką, a dialog rozpoczynamy wielką literą.

NIE:
- Uważaj! - krzyknął troll - wdepnąłeś w końskie łajno.
TAK:
- Uważaj! - krzyknął troll. - Wdepnąłeś w końskie łajno.

Generalna zasada: jeśli druga część wypowiedzi może funkcjonować jako osobne zdanie - niech będzie osobnym zdaniem. Jeśli wyjaśnienie narracyjne jest wtrąceniem - wtedy bez kropek i małymi literami, np:

- Czy mógłbym... - zawiesił głos - prosić cię o rękę?

C.
Jeśli po wypowiedzi następuje wyjaśnienie narracyjne, nie mające z paszczą nic wspólnego - wypowiedź kończymy kropką (innym znakiem), a wyjaśnienie piszemy wielką literą.

NIE:
- Uważaj! - zamachnął się mieczem.
TAK:
- Uważaj! - Zamachnął się mieczem.

[Alden]

Tak samo słowo "z powrotem" piszemy osobno a nie razem czyt. spowrotem.

[Donia]

Zapomniałam o kolejnym, jednym z najczęściej popełnianych błędów - "w ogóle" oraz "wogóle". Wogóle jest formą niepoprawną. Poprawna forma to "w ogóle" i tak też powinniśmy pisać.

[Alden]

Proszę nie zapominać, że na tym forum są też faceci :p

[Jean]

Proszę nie zapominać, że na tym forum są też faceci :p

I to coraz liczniejsza grupa
Ja chcę tylko zaznaczyć, iż po pierwsze.
Jest różnica w zapisie także - jako synonimu również a tak że jako synonimu tak więc, tak iż:

Lubisz piosenki Dody?
Ja także

Nie zdążyłam przeczytać książki tak że oddam ci ją jutro

I nie ma czegoś takiego jak: Nie mam z tym jakiś większych problemów!
M. Kto? co? Jakieś problemy
d. Kogo? czego? jakichś problemów
C. komu? czemu? jakimś problemom
D. kogo? co? jakieś problemy
Msc. z kim? czym? z jakimiś problemami
C. o kim? o czym? o jakichś problemach
W. O jakieś problemy

Może i przepisy i zasady pisowni się zmieniły (choć wątpię, bo ostatnio sprawdzałam) ale mnie za to tępiono kilka lat wstecz. Teraz czytam więcej i te kwestie wychwytuję. To najczęściej pojawiające się błędy na forum, o dziwo:)

Ważne, że idea maleńkiej przetrwała:)

[Zołza;)]

A nas Pani Profesor (językoznawca) uczulała na to by "iż" stosować tylko wtedy, kiedy nie wypada ciągle powtarzać "że... że..." (po prostu w celu unikania powtórzeń). Tak mi to weszło w krew, że słowa "iż" niemal nie lubię i eliminuję go konsekwentnie także z podstawowego słownika mojego szefa.

[Maleńka]

Ważne, że idea maleńkiej przetrwała:)

Wiesz jak to cieszy?

[Justek]

Ja wiem, że to "forumowy" słownik, czyli nasz, tworzony przez nas, ale mam nadzieję, że nie obrazicie się, jeśli Wam tutaj coś polecę.  Chodzi o kliknięcie na Facebooku "lubię to!" przy pewnej stronie- "Ojczysty - dodaj do ulubionych". Kiedyś dokonałam tego z dosyć banalnego powodu- moja ulubiona wokalistka śpiewała na koncercie związanym z tą akcją- jednak od tego momentu strasznie lubię tam zaglądać. Pojawiają się tam różne, często bardzo ciekawe, wskazówki dotyczące poprawności języka polskiego.
Przykład?

"CZY PAMIĘTACIE, ŻE?
To nie cudzysłów ani nawias są znakami końca tekstu, tylko kropka. Gdy na końcu zdania zbiegną się znaki interpunkcyjne, np. cudzysłów i kropka lub nawias i kropka, to ZAWSZE NA KOŃCU STAWIAMY KROPKĘ. Piszemy zatem: Witold Doroszewski ? w jednej ze swoich porad ? pisze: ?Zwrot ?przerabiać lekcje? należy do żywej frazeologii języka uczniowskiego?. (Kropkę kończącą zdanie umieszczone w cudzysłowie w takiej sytuacji się pomija)".

Wydaje mi się, że to przydatne, chociażby na naszym forum, a przyznam szczerze, że sama nie zawsze o tym pamiętałam i niejednokrotnie miałam wątpliwości w tej kwestii.

[Aga]

Podoba mi się ten Forumowy Słownik Poprawnej Polszczyzny Jeśli nie będę wiedziała jak mam coś napisać to tutaj zajrzę.

[Justek]

Szkoda tylko, że tak mało osób się tu udziela, miałam jednak mimo wszystko nadzieję, że wiele ciekawych porad tutaj znajdę...

Chociażby odnośnie tego, co musiałam dzisiaj "wygooglować". Mam z tym odwieczny problem! A mowa jest o pisaniu czegoś wielką literą, choć ja zawsze myślałam, że poprawna forma to "z wielkiej litery", a tu taki psikus! Tak samo sprawa ma się z "dużą literą" i "małą literą" a nie "z dużej litery" czy "z małej litery".
A w ramach ciekawostki znalazłam informację, że formy niepoprawne są rusycyzmami - kalkami rosyjskich wyrażeń s bolszoj, s małoj bukwy. Widocznie są sytuacje, w których język rosyjski jest mi bliższy 

[Donia]

Która forma jest poprawna w liczbie mnogiej - scenarzystą czy scenarzystom?